Rzekomy pomór drobiu (ND): objawy, obowiązki hodowcy i dezynfekcja
Rzekomy pomór drobiu zaczyna się często od drobiazgów: ptaki mniej piją, w gniazdach pojawiają się jaja o cienkiej skorupie. Sprawdź, jak rozpoznać ND i chronić fermę. Wyjaśniamy, jakie objawy powinny Cię zaniepokoić, co nakazuje rozporządzenie z marca 2026 r. i jak zaplanować mycie i dezynfekcję, żeby wirus nie wjechał do kurnika na kołach paszowozu.
Piszemy o tym właśnie teraz, bo wirus ND dłużej przetrwa w środowisku w niskich temperaturach, a choroba znów jest aktywna. We wrześniu 2026 r. pojawiły się kolejne ogniska, a 9 października potwierdzono 55. tegoroczne ognisko – na fermie 473 170 kur niosek w powiecie szamotulskim. Jesienią i zimą przestrzeganie zasad bioasekuracji i kontrola skuteczności dezynfekcji mają więc szczególne znaczenie.
Rzekomy pomór drobiu – co to za choroba i skąd się wziął w Polsce
Rzekomy pomór drobiu, nazywany też chorobą Newcastle (ND), wywołują zjadliwe szczepy ptasiego paramyksowirusa typu 1 (APMV-1). Nazwa pochodzi od angielskiego Newcastle upon Tyne, gdzie w 1926 r. opisano jedno z pierwszych ognisk. Słowo „rzekomy” nie oznacza łagodniejszej choroby – odróżnia ją jedynie od „klasycznego” pomoru drobiu, czyli wysoce zjadliwej grypy ptaków. Według Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (WOAH) śmiertelność w stadzie może sięgać 100%.
Polska ma z tą chorobą długą historię. Wirus pojawił się u nas w 1942 r., a jego zwalczanie trwało około 30 lat – ostatni przypadek odnotowano w 1974 r. Przez blisko pół wieku ND była dla hodowców pojęciem z podręczników. Wróciła w lipcu 2023 r. na fermie kur rzeźnych na Podlasiu. Według zespołu Zakładu Chorób Ptaków SGGW przyczynił się do tego postępujący spadek wyszczepialności stad.
Od tamtej pory choroba nie odpuszcza. Według danych Inspekcji Weterynaryjnej w 2025 r. w ogniskach ND znalazło się ponad 8,5 mln ptaków. W 2026 r. potwierdzono już 55 ognisk, w których utrzymywano ponad 4,3 mln ptaków (stan na listopad 2026 r.).
W unijnym prawie o zdrowiu zwierząt ND należy do chorób kategorii A. Zwalcza się ją z urzędu: stado w ognisku jest likwidowane, a wokół fermy wyznacza się obszary objęte ograniczeniami. Czy choroba jest groźna dla ludzi? WOAH określa ją jako zoonozę o niewielkim znaczeniu – u człowieka może wywołać zapalenie spojówek, zwykle łagodne i ustępujące samoistnie. To nie powód do paniki, ale dobry argument za rękawicami i myciem rąk po pracy przy ptakach.
Objawy rzekomego pomoru drobiu – na co patrzeć podczas obchodu
Obraz choroby zależy od szczepu wirusa, gatunku i wieku ptaków, współistniejących zakażeń oraz od tego, czy stado było szczepione. Dlatego ND łatwo pomylić z innymi chorobami, w tym z grypą ptaków. Okres inkubacji według przewodnika GIW wynosi od 2 do 15 dni, średnio 5–6 dni, więc ptaki mogą wyglądać zdrowo jeszcze długo po kontakcie z wirusem.
Rozporządzenie z marca 2026 r. wymienia objawy, przy których posiadacz drobiu musi niezwłocznie zawiadomić Inspekcję Weterynaryjną albo najbliższy zakład leczniczy dla zwierząt:
- zwiększona śmiertelność,
- spadek pobierania paszy i wody,
- objawy nerwowe, takie jak drgawki, skręty szyi, paraliż nóg i skrzydeł lub niezborność ruchów,
- duszność,
- sinica i wybroczyny,
- biegunka,
- nagły spadek nieśności,
- zwiększona liczba jaj o nieprawidłowej budowie, w tym ze zdeformowaną skorupą lub bez skorupy (u reprodukcyjnych gęsi i kaczek – wszelkie nieprawidłowości w znoszeniu jaj).
Przy takim obrazie nie czekaj, aż „samo przejdzie”, i nie lecz stada na własną rękę. Podejrzenie ND niezwłocznie zgłoś powiatowemu lekarzowi weterynarii. Do czasu jego przyjazdu radzimy ograniczyć ruch ludzi i pojazdów oraz niczego nie wywozić z fermy – dalsze kroki wskaże Inspekcja.

Jak wirus ND trafia na fermę
Najczęściej przez bezpośredni kontakt z chorymi ptakami albo nosicielami. Według WOAH wirus przenoszą też odchody, wydzielina z dróg oddechowych, skażona pasza i woda, sprzęt oraz ubrania ludzi. W praktyce ND może przyjechać na kołach paszowozu, w bieżniku butów kierowcy albo na wytłaczankach z innego gospodarstwa. Szczególną uwagę zwróć na gołębie: ptaki z tej rodziny mogą wydalać wirusa przez rok i dłużej.
Wirus potrafi przetrwać w środowisku kilka tygodni, zwłaszcza w chłodzie, a szczególnie długo utrzymuje się w odchodach i na skorupach jaj. Jednocześnie to wirus otoczkowy – kanadyjska agencja CFIA opisuje go jako bardzo wrażliwy na detergenty i środki dezynfekcyjne, w tym utleniające. Warstwa odchodów i kurzu może jednak chronić wirusa przed działaniem preparatu: środek, który do niego nie dotrze, nie zadziała. Dlatego podstawowa zasada brzmi: najpierw mycie, potem dezynfekcja.
Rozporządzenie z 11 marca 2026 r. – obowiązki hodowcy drobiu
Od 18 marca 2026 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie środków zwalczania chorób u drobiu (Dz.U. 2026 poz. 335), wydane na podstawie nowej ustawy o zdrowiu zwierząt. Zastąpiło ono dwa wcześniejsze akty – o grypie ptaków z 2022 r. i o rzekomym pomorze drobiu z 2025 r. – więc dziś te same zasady chronią fermę przed obiema chorobami. Przepisy są stopniowane: część dotyczy każdego, kto trzyma choćby kilka kur, a część tylko zakładów, które przemieszczają drób lub jaja do innych zakładów albo oferują je bezpośrednio do sprzedaży, oraz wylęgarni.
| Kogo dotyczy | Najważniejsze obowiązki |
|---|---|
| Każdy posiadacz drobiu, także w chowie przydomowym | zgłoszenie miejsca utrzymywania drobiu powiatowemu lekarzowi weterynarii; zakaz pojenia wodą ze zbiorników dostępnych dla dzikich ptaków; utrzymywanie drobiu w izolacji od dzikich ptaków (z wyłączeniem kaczek, gęsi, ptaków bezgrzebieniowych, kurcząt ras wolnorosnących i kur w systemie wolnowybiegowym); zakaz wprowadzania i wyprowadzania kur i indyków nieszczepionych przeciw ND; karmienie i pojenie w zamknięciu lub pod osłoną (poza gęsiami); gniazda dla drobiu wewnątrz budynków; pasza i ściółka zabezpieczone przed gryzoniami i dzikimi ptakami; zakaz wnoszenia zwłok dzikich ptaków i tusz ptaków łownych; 48 godzin przerwy w obsłudze drobiu po polowaniu na ptaki łowne; codzienny przegląd stada i zapis objawów |
| Zakłady, które przemieszczają drób lub jaja do innych zakładów albo oferują je bezpośrednio do sprzedaży, oraz wylęgarnie | maty dezynfekcyjne (lub inne rozwiązania techniczne) przed wejściami i wyjściami z budynków; niecki lub maty (lub inne rozwiązania techniczne) dla pojazdów wjeżdżających i wyjeżdżających; odzież i obuwie przeznaczone tylko do danego budynku; odkażanie obuwia i rąk; odkażanie sprzętu przed każdym użyciem; rejestr pojazdów i wejść osób; dokumentacja zakupu, przyjęcia i zużycia środków odkażających; zapas środków na co najmniej 7 dni; padłe ptaki do kontenera lub wydzielonego pomieszczenia nie rzadziej niż raz dziennie; szczepienie kur i indyków przeciw ND i badanie poziomu przeciwciał |
| Te same zakłady, jeśli utrzymują średniorocznie ponad 350 sztuk drobiu | plan bioasekuracji: strefy czyste i brudne, procedury czyszczenia i odkażania, zwalczanie szkodników, rozdzielenie stad, program szczepień opracowany przez lekarza weterynarii |
Opracowanie własne na podstawie rozporządzenia MRiRW z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 335), stan na listopad 2026 r. Tabela nie zastępuje pełnego tekstu przepisów.
W zakładach położonych na obszarach objętych ograniczeniami obowiązuje dodatkowo zasada „cały kurnik pełny albo cały kurnik pusty” (z wyjątkiem ferm indyków, kaczek i gęsi). W mniejszych zakładach z tej grupy (do 350 sztuk średniorocznie) kury i indyki szczepi się zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego albo według programu szczepień. Zakazana jest też „sprzedaż w handlu detalicznym kur niosek niezaszczepionych przeciwko rzekomemu pomorowi drobiu przed ukończeniem 16. tygodnia życia”.
Czy szczepienie wystarczy?
Nie. Szczepienie jest obowiązkowe w zakładach, które przemieszczają lub sprzedają drób albo jaja, oraz w wylęgarniach. Samo rozporządzenie przewiduje jednak sytuację, w której nie zadziała jak należy: gdy badania wykażą zbyt niski poziom przeciwciał, plan bioasekuracji trzeba zmienić zgodnie z zaleceniami powiatowego lekarza weterynarii. Specjaliści z SGGW podkreślają, że zwalczanie ND opiera się przede wszystkim na ścisłej bioasekuracji.
Mata przejazdowa przy wjeździe – jak dobrać wymiary
Przepis jest konkretny: szerokość niecki lub maty nie powinna być mniejsza niż szerokość wjazdu, a długość – nie mniejsza niż obwód największego koła lub długość najdłuższej gąsienicy pojazdu, który wjeżdża na fermę. Chodzi o to, by każde koło przetoczyło się po roztworze co najmniej jednym pełnym obrotem. Rozporządzenie dopuszcza też inne rozwiązania techniczne, które pozwalają oczyścić i odkazić pojazdy.
Obliczenie jest proste: zmierz średnicę największego koła i pomnóż ją przez 3,14. Koło o średnicy 1,1 m ma obwód ok. 3,5 m, a koło o średnicy 1,6 m – ok. 5 m. Pamiętaj, że największe koła może mieć nie samochód ciężarowy z paszą, lecz ciągnik z beczką lub przyczepą. Mata, która wystarcza dla samochodu dostawczego, dla ciągnika bywa za krótka.
Dlatego zanim zamówisz matę, zmierz wjazd i koła. W naszym sklepie mata przejazdowa występuje m.in. w długościach od 2 do 6 m i w kilku szerokościach, więc da się ją dopasować do konkretnego wjazdu.
A co, jeśli brama ma 5 m szerokości? Pojazd nie może ominąć maty ani przejechać obok niej jednym kołem. Rozwiązania są dwa: zawęzić wjazd, np. słupkami lub bramą, do szerokości, którą pokryją maty, albo zbudować nieckę na całą szerokość. Jeśli masz wątpliwości, jak przepis odnosi się do Twojego wjazdu, uzgodnij to z powiatowym lekarzem weterynarii przed kontrolą, a nie w jej trakcie.
Przy drzwiach do kurnika potrzebujesz mat dla obuwia, zarówno przy wejściu, jak i przy wyjściu. Mata powinna zajmować całą szerokość przejścia, żeby nie dało się jej obejść. Do pojedynczych drzwi sprawdzi się np. mata dezynfekcyjna 60×90 cm z wkładem chłonnym.
Mata działa tylko wtedy, gdy jest nasączona roztworem o właściwym stężeniu – przepis wymaga utrzymywania mat i niecek w stanie zapewniającym skuteczność środka. Deszcz rozcieńcza roztwór, a błoto go wiąże. Według producenta roztwór Synergize zachowuje skuteczność w macie przez 2–3 dni lub do widocznego zabrudzenia. Przy dużym ruchu i w deszczu wymieniaj go częściej.
Pamiętaj też, że mata nie zastępuje dokładnego mycia i dezynfekcji pojazdu. Przejazd trwa zwykle kilka sekund, a w badaniach laboratoryjnych preparat ma kontakt z wirusem przez wiele minut. Skuteczność maty zależy od stężenia preparatu, stopnia zabrudzenia kół oraz czasu i warunków kontaktu. Zimą producenci podają, że z 10% dodatkiem glikolu Synergize działa do –20 °C, a Viroxide Super do –10 °C. Rodzaj i ilość dodatku muszą jednak odpowiadać instrukcji – dowolny glikol dodany „na oko” nie gwarantuje skuteczności w deklarowanej temperaturze.

Mycie i dezynfekcja przy zagrożeniu ND – kolejność i preparaty
Skoro wirus ND chowa się w odchodach i kurzu, dezynfekcja brudnej powierzchni jest w dużej mierze nieskuteczna. Kolejność jest zawsze ta sama: usunięcie ściółki i obornika, mycie, płukanie, suszenie, dezynfekcja.
Zalecenia z tego artykułu dotyczą profilaktyki i mycia między cyklami produkcyjnymi. Jeśli w Twoim gospodarstwie potwierdzono ognisko ND, zakres oczyszczania i dezynfekcji oraz dalsze czynności określa Inspekcja Weterynaryjna – standardowe procedury nie zastępują urzędowego zwalczania choroby.
Do mycia pianowego polecamy alkaliczny Farm-Foam EVO. Według producenta stosuje się go w rozcieńczeniu 1:100, czyli 100 ml na 10 l wody. Pianę zostawia się na 20–30 minut, nie dopuszczając do jej wyschnięcia, potem dokładnie spłukuje i czeka, aż powierzchnia wyschnie. To preparat silnie zasadowy, więc pracuj w rękawicach i okularach ochronnych.
Synergize – maty, niecki, pojazdy i dezynfekcja końcowa
Synergize łączy czwartorzędowe związki amoniowe z aldehydem glutarowym. Rzekomy pomór drobiu (ND) producent wymienia na liście zwalczanych patogenów, obok ptasiej grypy, pryszczycy i ASF. Według producenta preparat działa w twardej i miękkiej wodzie oraz w obecności dużej ilości materii organicznej, a na wyschniętej powierzchni utrzymuje działanie do 7 dni.
Na stronie produktu dla wirusów ptasiej grypy i pryszczycy producent podaje rozcieńczenie 1:256 (ok. 40 ml na 10 l wody) przy 10 minutach kontaktu, a do mat dla obuwia – 1:40. Tych wartości nie należy automatycznie przenosić na ND. W brytyjskim wykazie DEFRA Synergize ma zatwierdzenie w kategorii chorób drobiu i grypy ptaków w rozcieńczeniu 1:50 – to zatwierdzenie potwierdza jego skuteczność wobec wirusa ND w warunkach brytyjskiego badania. Stężenie i czas kontaktu przy ND dobierz według polskiej etykiety produktu.
Dlatego Synergize to nasz pierwszy wybór tam, gdzie roztwór styka się z błotem i obornikiem: w matach i nieckach, na kołach i podwoziach pojazdów oraz do dezynfekcji końcowej pustego, umytego kurnika.
Viroxide Super – linie pojenia, zamgławianie i szybka reakcja
Viroxide Super to proszek, którego substancją czynną jest peroksymonosiarczan potasu (KMPS) – środek utleniający. WOAH wymienia środki utleniające wśród tych, które inaktywują wirusa ND. W wykazie DEFRA Viroxide Super ma zatwierdzenie w kategorii chorób drobiu i grypy ptaków w rozcieńczeniu 1:200 – takim samym, jakie producent podaje do ogólnej dezynfekcji powierzchni (0,5%, czyli 50 g na 10 l wody).
Według producenta przy rozcieńczeniu 1:200 Viroxide Super redukuje miano wirusa grypy ptaków H5N1 co najmniej o 5 log w ciągu 1 minuty, a jego skuteczność potwierdzono w testach zgodnych z wytycznymi DEFRA już w temperaturze 4 °C. Wynik jednominutowy dotyczy wirusa H5N1 i określonych warunków badania – nie przenoś go na dezynfekcję przeciw ND. Przy ND trzymaj się czasu kontaktu z etykiety.
Viroxide Super to nasz pierwszy wybór do dezynfekcji linii pojenia. Przy dezynfekcji końcowej linii producent zaleca rozcieńczenie 1:100 (100 g na 10 l wody), co najmniej 50 minut kontaktu, a potem przepłukanie czystą wodą. Preparat sprawdza się też do zamgławiania i do szybkiej dezynfekcji, gdy w okolicy pojawia się ognisko. Stosowanie w trakcie chowu, w tym w wodzie do picia, prowadź wyłącznie w zakresie i dawkach z etykiety.
Często łączymy oba preparaty: Synergize w matach, nieckach i do dezynfekcji końcowej budynku, Viroxide Super w liniach pojenia i do zamgławiania. O zatwierdzeniach DEFRA piszemy dlatego, że w kategorii chorób drobiu i grypy ptaków test skuteczności wykonuje się na wirusie rzekomego pomoru drobiu (szczep Herts 1933): w temperaturze +4 °C, przy 30 minutach kontaktu i z dodatkiem zanieczyszczenia organicznego. Środek musi obniżyć miano wirusa co najmniej 10 000 razy.
Według producenta oba preparaty mają też zatwierdzenia EPA (USA) i Health Canada. To jednak zatwierdzenia zagraniczne – o tym, czy i do czego produkt można stosować w Polsce, decydują polskie pozwolenie, wpis do Wykazu Produktów Biobójczych prowadzonego przez Prezesa URPL i etykieta.
| Zadanie | Preparat | Rozcieńczenie według producenta | Na 10 l wody | Czas kontaktu / uwagi |
|---|---|---|---|---|
| Mycie pianowe | Farm-Foam EVO | 1:100 (1%) | 100 ml | piana 20–30 min |
| Wirusy grypy ptaków i pryszczycy | Synergize | 1:256 | ok. 40 ml | 10 min |
| Maty dla obuwia | Synergize | 1:40 | 250 ml | kontakt ciągły |
| Dezynfekcja ogólna powierzchni | Viroxide Super | 1:200 (0,5%) | 50 g | według etykiety (dla H5N1: 1 min) |
| Dezynfekcja końcowa linii pojenia | Viroxide Super | 1:100 | 100 g | min. 50 min, potem płukanie |
| Zamgławianie na zimno (ULV) | Viroxide Super | 1:200 | 50 g | 1 l roztworu na 10 m² |
Dane producentów ze stron produktów na asfbioasekuracja.pl, stan na listopad 2026 r. Przy ND stężenie i czas kontaktu dobierz według polskiej etykiety – w razie rozbieżności rozstrzyga etykieta.
Zapas środków na 7 dni – ile to w praktyce?
Rozporządzenie wymaga zapasu środków odkażających na co najmniej 7 dni bieżącej dezynfekcji oraz dokumentacji ich zakupu, przyjęcia i zużycia. Policzmy to na przykładzie jednej maty przejazdowej. Producent Synergize podaje, że mata 100×400 cm potrzebuje ok. 8 l roztworu. Jeśli wymieniasz go co 2–3 dni, w tydzień zużyjesz 24–32 l roztworu, czyli przy 1:256 ok. 95–125 ml koncentratu. Do tego dochodzą maty przed budynkami i dezynfekcja sprzętu.
Jeden kanister Synergize 5 l daje według producenta 1280 l roztworu 1:256, czyli co najmniej 40 razy więcej niż tygodniowe zużycie maty z naszego przykładu. To przykład obliczeniowy dla rozcieńczenia 1:256 – rzeczywiste zużycie koncentratu oblicz według stężenia, które etykieta wskazuje dla danego zastosowania. Pamiętaj też, że liczy się nie tylko kanister w magazynie, ale i zapis w dokumentacji: data zakupu, ilość, data i miejsce użycia.

Ludzie, sprzęt i padłe ptaki – gdzie najczęściej pęka bioasekuracja
Benjamin Franklin pisał w 1735 r., przy okazji ochrony miast przed pożarami, że „uncja zapobiegania jest warta funta leczenia”. Przy ND rachunek jest jeszcze prostszy: chorobę zwalcza się z urzędu, a stado w ognisku jest likwidowane, więc leczenie w ogóle nie wchodzi w grę. Zostaje zapobieganie, a ono rozgrywa się w drobnych codziennych czynnościach:
- Odzież i obuwie – tylko do jednego budynku, zmieniane przy wejściu. Gościom daj jednorazowy kombinezon i ochraniacze na buty.
- Ręce – mycie i odkażanie przed wejściem do kurnika i po wyjściu.
- Sprzęt – odkażanie przed każdym użyciem, a jeśli zostaje w jednym budynku, co najmniej raz dziennie.
- Rejestr – każdy pojazd przewożący drób, jaja, paszę lub produkty uboczne i każde wejście osoby do kurnika.
- Padłe ptaki – do kontenera lub wydzielonego pomieszczenia nie rzadziej niż raz dziennie. Radzimy ustawić kontener tak, by auto odbierające padlinę nie wjeżdżało w czystą strefę fermy.
- Gołębie, gryzonie i dzikie zwierzęta – uszczelnij budynki i wdróż procedury, które nie pozwolą im dostać się do kurników.
- Nowe ptaki – tylko szczepione i ze sprawdzonego źródła. Lubuski Urząd Wojewódzki w 2026 r. wprost przestrzegał przed kupowaniem drobiu przez internet i od handlarzy obwoźnych.
Podsumowanie
Rzekomy pomór drobiu wrócił do Polski po blisko pół wieku i na razie nie zamierza odejść. Skuteczna ochrona fermy opiera się na trzech filarach: szczepieniu stada zgodnie z przepisami, szczelnej bioasekuracji – od maty przejazdowej po rejestr wejść – i dezynfekcji wykonanej we właściwej kolejności: najpierw mycie, potem preparat o potwierdzonym działaniu, w stężeniu i czasie kontaktu z polskiej etykiety.
Bioasekuracja nie daje stuprocentowej gwarancji, ale realnie zmniejsza ryzyko. A przy pierwszych niepokojących objawach – zgłoszenie do powiatowego lekarza weterynarii, bez zwłoki.
Chcesz dobrać matę do swojego wjazdu, policzyć zapas środków na 7 dni albo zaplanować dezynfekcję kurnika? Zadzwoń pod numer 514 934 388 lub napisz na sklep@asfbioasekuracja.pl. Pomożemy dobrać preparat, ilość i rozwiązanie do Twojej fermy.
Produktów biobójczych należy używać z zachowaniem środków ostrożności. Przed każdym użyciem należy przeczytać etykietę i informacje dotyczące produktu. W razie rozbieżności z danymi z artykułu rozstrzyga etykieta.